Alışveriş Değil Yaşam Merkezi

ALIŞVERİŞ DEĞİL, YAŞAM MERKEZİ

(3 Şubat 2008, Akşam Pazar, Mehveş Evin)

Metrocity, Cevahir, Kanyon, İstinye Park derken City's ve Astoria... İstanbul'da birbiri ardına açılan alışveriş merkezlerinin (kısaca AVM) hızına yetişmek artık mümkün değil! Üstelik yeni örnekler, klasik alışveriş kavramından epey uzak. Meğer AVM'lerin yeni adı, yaşam merkeziymiş! Berbere saç tasarımcısı, 3. sınıf şarkıcılara sanatçı, gecekondulara villa denilen bir ülkede, çok normal diyeceksiniz. Bir yandan çok da doğru bir tanım. Ne de olsa Türk insanı hangi sosyal gruba ait olursa olsun, boş zamanlarını alışveriş merkezlerinde geçirmeyi pek seviyor. Liseliler buralarda vakit öldürüyor, çocuklu aileler içinse ideal oyalanma alanı. kısaca hayat alışveriş, pardon yaşam merkezlerinde dönüyor... Peki AVM'lerle yaşam merkezleri birbirinden ayıran özellikler neler ?

- Daracık ve yetersiz otoparkların (Akmerkez, Profilo gibi) yerine 2 bin araçlık devasa otoparkları, hatta vale parkları var.

- Üstü açık veya yarı açık mimari moda (Kanyon). Olmadı tavandan mutlaka gün ışığı girmeli ki müşteri kendini sokakta sansın.

- Hızlı ve ucuz yemek bölümleri, yerini yavaş yavaş lüks ve şık restoranlara bırakıyor...

- Gökdelen dairelerinin adı artık rezidans... Spor salonunun yeni adı da 'atletik kulüp' veya 'fitness club'.

- Yaşam merkezlerinin sokakları, çeşmeleri, hatta gerçek bitkileri var. İstinye Park örneğin, geleneksel 'Pazar yeri'nin modern versiyonu olarak lanse edildi.

- Kendini 'yaşam merkezi' ilan eden ilk AVM olan Astoria, alışveriş molasında 'masaj ve sauna' hizmeti veriyor.

Mall Tarihçileri

Sektörün yeni trendi yönde: 2008'de ABD'de inşa edilecek hiçbir AVM kapalı olmayacak. Ancak 'mall' kavramı ve kültürünün doğduğu Amerika'da shopping mall'lar birbiri ardına kapanıyor. The Economist'e göre şimdiye kadar 1100 tanesi kapandı, bazıları da alışveriş merkezi olma özelliğini yitirdi. Hatta kiralar düşünce polis karargahları, sivil toplum örgütleri bile mall'lara taşınmış!

Alışveriş merkezleri yok olurken Amerikalılar boş durur mu ? 'Amatör shopping mall tarihçileri' diye bir hobi bile yaratıldı. Deadmalls.com ve labelscar.com adında internet sitelerinde boş araba parkları ve toz tutmuş 'food court' fotoğrafları biriktiriliyor! Chicago'da , 3 yıl önce yıkılan Lakehurst Mall'a adanmış web sitesinde, bu alışveriş merkezindeki anılar, fotoğraflar, ilk piercing ve ilk buluşma deneyimleri paylaşılıyor...

Amatör shopping mall tarihçiliği, hem komik hem ironik. Benim kuşağım mesela, Türkiye'deki ilk alışveriş merkezi Galleria'nın açılışını hatırlayıp nostalji yapabilir. Bizden sonra gelen şehirli kuşak ise resmen alışveriş merkezlerinde büyüdü. Şimdi onlar, yaşam merkezlerinde sosyalleşiyor, 'kahveci'lerde buluşuyorlar. Gençlere kızmak kolay. Aileler, çocuklarının park veya sokakta dolaşmasındansa steril ve nispeten güvenilir olan alışveriş merkezlerinde dolanmalarını tercih ediyor.

Türkiye'de 2010'a kadar toplam 77, yalnızca İstanbul'da 47 tane daha AVM'nin açılacağı söyleniyor... Önümüzdeki 10 yılda 500 yeni AVM'den bahsedenler var. Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) Başkanı, önümüzdeki 2 sene içinde kullanılmayan, atıl AVM tehlikesine dikkat çekmiş. 'Bunlar birbirine hem çok yakın hem de sayıları fazla. Bir kısmı sonunda hastane, otel, okul gibi yerlere dönüştürülecek' diyor.

Dönüştürülebilse, ona da razıyım! 80'lerdeki inşaat furyasında Güney sahilleri yazlıklarla dolduruldu, sonra çürük diş gibi boş kaldı. Umarım AVM tutkusu geri dönüşü olmayan bir şehircilik faciasıyla sonuçlanmaz.

'Mall' nereden çıktı

- Shopping Mall (alışveriş merkezi) fikrinin mucidi, Nazi işgali altındaki Viyana'dan Amerika'ya göçen Victor Gruen.

- Yahudi bohem Gruen, New York'ta göçmenlere bir pasaj içinde küçük dükkanlar tasarlamış. 1930'larda son derece modern ve devrimsel bulunan sade, 'fare tuzağı' gibi dükkanlar, 1940'larda ABD'ye yayılmaya başlamış.

- 1956'da Minnesota-Southdale'de bir alışveriş merkezi kurma görevi verilen Gruen, merkezin üzerini kapatıp, klima sistemiyle ısıyı sabitlemiş. Ve böylece ilk 'mall' doğmuş.

- Otomobillerden nefret eden Gruen, otoparkı ayrı tutmayı yeğlemiş. Amacı, Avrupa kentlerindeki 'meydan' esprisini kapalı alana taşımakmış. Küçük esnafı olumsuz etkileyeceğini hiç düşünmemiş.

- 1970'li yıllarda Avrupa'ya da sıçrayan 'mall', 1980'lerde Amerikan kültürünün ayrılmaz bir parçası haline geliyor.

- 1990'larda yan yana açılan mall'lar, birbiriyle sert rekabete giriyor. Orta yaş grubu alışveriş merkezlerini terk ederken ergenler istila ediyor.

- 'yaşam tarzı merkezi' terimini mucidi ise 8 tane shopping mall'un sahibi Amerikalı Rick Caruso. İçinde Art Deco sineması, tramvayı bulunan, L.A.'deki 'Groove', açık hava alışveriş merkezinden çok bir kaç semtin karışımından oluşan fantezi bir dünya.

- Caruso'nun son projesi, bir yarış pistinin yanında kurduğu yeni 'yaşam tarzı merkezi'ne müşteriyi atlı arabalarla taşımak! Vale parkingde son nokta...